Site rengi

Tasarım

Geniş
Kutulu
www.gundemyazar.com | Şalpazarı Haber – Ağasar Haber- Trabzon Haber

Tekirlerin (Serender) Tarihi Menşei Hakkında

Ercan Kandemir

Ercan Kandemir

  • 16 Kasım 2017

Tekirlerin (Serender) Tarihi Menşei Hakkında:

Güzel ilçemiz Şalpazarı’nda yer alan tekirler üzerinde maalesef bu güne kadar tarihlendirme konusunda pek çalışma yapılmamıştır. İlçemizde yer alan tekirlerin üzerinde ayrıca tarih, yazı, kitabe v.b. pek bulunmamaktadır. Tekirlerin ne zaman yapıldığına dair bilgilere saha araştırması sırasında tekirlerin sahiplerinin söyledikleriyle bir nevi ulaşılabilmektedir. Tabi ki serender mimarisinin tarihi kökenine ulaşabilmek için daha geniş kapsamlı araştırmalar yapılması gerekmekte, yapılmış bilimsel çalışmaların irdelenmesi gerekmektedir.

Karadeniz’de tekirlere benzer ahşap mimari yapılardan Ksenephon’un yazdığı Anabasis’de bahsedilmektedir. Tarihçi, asker ve filozof olarak nitelendirebileceğimiz bir kişi olan Ksenephon; M.Ö. 400’lerde yazdığı, Sinem Ceviz’in Türçe’ye çevirisiyle Anabasis (Onbinlerin Dönüşü) adlı eserde Giresun dolaylarında yaşayan Mossinoiklerin ev ve ambar mimarisi hakkında bilgi verilmektedir.

Ksenephon’un aralarında olduğu Yunan birliği Trabzon’a gelip Giresun tarafına geçtiklerinde Mossinoiklere rastlamışlardır. Mossinoiklerin hisarlar yani taşlar üzerine yapılan üst üste yatay dizilmiş ahşap evlerde kaldıkları yazılmaktadır. İki katlı bu ahşap evlerin üst katında da gıda ambarı bulunmaktadır.[1] Bugün Rize ve Artvin’de iki katlı serenderlerin varlığı bilinmektedir.

Tekirlere yani serenderlere benzeyen ayaklar üzerine yapılmış ahşap ambar yapıları Norveç’te de bulunmaktadır. Çoğu Norveç Folkmuseum’da toplanan ve sergilenen bu ambarlara Loft denilmektedir.[2] (Şekil 1-2) 700 yıllık izleri olan loftun[3] Norveç’teki Norsk Folkmuseum’da 1759’lardan kalma örnekleri bulunmaktadır.[4]Loftların Norveç’e Viking çağında Rusya ve Finlandiya üzerinden getirildiği söylenmektedir (Şekil 3).[5] Ali Devrim Işıkkaya, loftun kelime anlamını “Loft, kelime anlamı olarak, eskiden, üst kat, beşik çatı altında kalan alan en üst katın tavanının duvarlarla çevrili taşıyıcıları, temelde depolama amaçlı kullanılan tavan arası şeklinde tanımlanmıştır. Teknik Terimler Sözlüğü’nde loft kavramı “tavan arası, dam altı; samanlık, güvercinlik; kilise balkonu” şeklinde karşılık bulmuştur.” şeklinde anlatmıştır.[6]

İlk ahşap yapılara ait bir buluntu günümüzde Rusya Federasyonu hakimiyetindeki Türk özerk devleti olan Tuva Cumhuriyeti’nde Arzhan yakınında Sayan-Altay bölgesinin en büyük anıtında ortaya çıkartılmıştır.[7] Bu anıtta, Arjan II adındaki mezar odası çantı tekniğiyle üst üste istiflenmiş ağaçlar ile yapılmıştır (Şekil 4).[8]

Serenderlerin Karadeniz bölgesine ait yapılar olduğu serenderi bilen herkesin aklındadır. Anca Türkiye’de tekire (serender) oldukça benzeyen ambarlara Ege Bölgemiz’deki Uşak ilinde de rastlanmaktadır. Uşak’da yağışın daha fazlalık gösterdiği Murat Dağı, Elmadağı ve Ahır Dağı bölgelerinde yoğunluk gösteren bu ahşap ambarlar taş kaideler üzerine oturtulmuştur.[9](Şekil 5)

Serenderlerin üzerinde yapıldığı tarihe dair kitabe v.b. bulmak zordur. Prof. Dr. Necati Demir, serenderler ile ilgili yaptığı araştırmada Ordu’nun Tekkiraz beldesindeki Dizdar köyünde bulunan serenderin üzerinde yazılı H.1276 (M.1859) tarihini tespit etmiştir. [10] Doğu Karadeniz’de binlerce yıldır doğal malzemeler ile ahşap evler ve yardımcı yapılar yapılagelmiştir.[11]

Nasip olursa Şalpazarı’nda yer alan tekirler konusunda daha kapsamlı bir çalışma yapacağım.

Norveç Folkmuseum’da Bulunan Loft [12]

Karadeniz’de bir Serender [13]

Norveç Norsk Folkmuseum’da bulunan bir loft ambar

Arzhan II MEzar Odasının Modeli – Tuva Cumhuriyeti Ulusal Müzesi [14]

Uşak ilinin Banaz ilçesine bağlı Ovacık köyündeki ahşap ambarlar [15]

Kaynak – Dipnotlar:

[1] Ksenepon, Anabasis (Onbinlerin Dönüşü,…s.208

[2] Haşim Karpuz, “ ‘Serender’ ve ‘Loft’: Türk ve Norveç Halk Mimarisinde Eş Değerlikli İki Yapı”, ODTÜ Mimarlık Fakültesi Dergisi, C:19, S:1-2, 1999, s.74

[3] Norsk Folkmuseum, < http://norskfolkemuseum.no/en/rolstad > [ET:22.05.2017]

[4]Norsk Folkmuseum, < http://norskfolkemuseum.no/en/berdal > [ET:22.05.2017]

[5] < http://naturalhomes.org/timeline/norwegian-loft.htm > [ET:22.05.2017]

[6] Ali Devrim Işıkkaya,” Loft Tipi Konutların Başkalaşım Süreci Bağlamında Türkiye’de Loft Kavramının Analizi: Levent Loft Örneği” Megaron Dergisi,2015, S:10 (2), s.206

[7] Leonid Marsadolov, “M.Ö. XI-VII. Yüzyıllarda Sayan Altay Göçebeleri”,Türkler Ansiklopedisi”,C:1, Ankara,2002, s.782

[8] Yaşar Çoruhlu, “Arkeolojik Kazı Sonuçlarına Göre Türklerde Mezarlara At Gömme Geleneği” Tarih Ve Medeniyetler Tarihi Bildiriler , Atatürk Kültür Dil Ve Tarih Yüksek Kurumu, S:1  Ankara,2012, s. 1055-1056

[9] Selahattin Polat, “Uşak İlinde Bir Ev Eklentisi Olarak Ambarlar”,Marmara Coğrafyası Dergisi,S:34, 2016, s.232

[10] Necati Demir, “Orta ve Doğu Karadeniz Bölgesi’nde Serendi / Serender’ler”, < http://www.necatidemir.net/images/demir/bkosem/serender.pdf >, 2007, ET:20.05.2017, s.3

[11] Naile Salman Çevik, “Özgün Seramik Uygulamalarda Karadeniz Ahşap Mimarisinin Konstrüksüyon Özelliklerinin Bireysel Yorumları”,Karadeniz Araştırmaları Dergisi,S:42, 2014,s.155-165

[12] < http://norskfolkemuseum.no/berdalsloftet > [ET:22.15.2017]

[13]  <http://ekonomi.haber7.com/foto-galeri/25730-karadenizin-serender-evleri/p3 >[ET:22.15.2017]

[14] <http://www.panoramio.com/photo/41699474 > [ET:22.05.2017]

[15] Selahattin Polat, “Uşak İlinde Bir Ev Eklentisi Olarak Ambarlar”,Marmara Coğrafyası Dergisi,S:34, 2016 ,s.23

Yorum Yazmayı Unutmayın
BU KONUYU SOSYAL MEDYA HESAPLARINDA PAYLAŞ
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ