www.gundemyazar.com | Şalpazarı Haber – Ağasar Haber- Trabzon Haber

Serender ve Tekir Kelimelerinin Kökenleri

Ercan Kandemir

Ercan Kandemir

Değerli okurlar. Yüksek Lisans Tezi olarak Şalpazarı’nda yer alan tekirler (serender) konusunu almıştım. Bu çalışmamı ekonomik imkansızlıklar dolayısıyla 2 yıla yaydım. Daha öncesinde de ön hazırlık için Şalpazarı’nda yer alan tekirler konusunu ödev olarak almış ve yapmıştım. Şimdi ödevimden bir parça olan serender ve tekir kelimelerinin kökeni hakkındaki yazımı okuyacaksınız.

Serender ve Tekir Kelimelerinin Kökenleri

Serender yapısı kışlık gıda malzemelerinin saklanması ve korunması için Doğu Karadeniz’de yoğun olmak üzere tüm Karadeniz’de kullanılan dört, altı, sekiz ayaklı ahşap ambar yapısıdır.  Bilinen ismiyle Serender olan bu yapıya Şalpazarı yöresinde Tekir denmektedir.

Serander kelimesinin Yunanca kurutucu anlamına gelen ksirandiro kelimesinden geldiği söylenmektedir. Ksirandiro’nun kuru anlamına gelen ksiros ve teras anlamına gelen andiro kelimelerinin birleşiminden meydana geldiği söylenmektedir.[1] Ancak Türk Dili uzmanı Prof. Dr. Necati Demir bu duruma karşı çıkmaktadır ve seren, serende, sereti, serenter, seretir, seretire gibi isimlerle de anılan serenderin adının, Türkçe -ser fiili ile direk kelimelerinin birleşerek oluştuğunu söylemektedir.[2]

TDK sözlüğüne göre Seren; meyve, sebze, tarhana gibi gıdaları kurutmaya yarayan genişçe, üstü açık balkon demektir.[3] Üzerinde gıda kurutulan üstü açık yer anlamına gelen sergen Şalpazarı’nda da sergen ve sergen yeri adlarıyla alınır.

Serenderlerin en göze çarpan mimari özelliği direklerin üzerinde olmasıdır. Bu yapı mısır, haşlanmış elma, armut, ayva, fasulye gibi malzemelerin kurutulması için de kullanılmaktadır. Ayrıca içi serin olması sebebiyle de yeni toplanan elma, armut gibi meyvelerin taze bir şekilde saklanması amacıyla da kullanılmaktadır. Yapının ana mekanında toplanan mısırların serilip kurutulması işi de görülmektedir. Prof. Dr. Necati Demir de yapının bu işlevine vurgu yaparak serender kelimesinin kökenini,  seren direği kelimelerinin birleşerek serender şekline gelmesiyle açıklamaktadır.[4]

Serender’e Şalpazarı’nda Tekir denmektedir. TDK’nın Türkiye Türkçesi Ağızları Sözlüğü’ne göre Tekir, yuvarlak, tekerlek anlamlarına da gelmektedir.[5] Direk başlığı olarak ve zararlı haşerelerin ambara girmesini önlemek için kullanılan yuvarlak aşaklar yani tekerlekler serenderin en göze çarpan mimari parçalarındandır.

 

Kaynaklar – Dipnotlar

[1] < https://www.etimolojiturkce.com/kelime/serander > [ET:22.05.2017]

[2] Necati Demir, “Serendi / Serender Kelimesi Üzerine”,Türk Dili Dergisi,S:617,2003, s.443-446

[3] Türk Dil Kurumu < http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_ttas&view=ttas&kategori1=derlay&kelime1=serender > [ET:22.05.2017]

[4] Necati Demir, “Serendi / Serender Kelimesi Üzerine”,… s.443-446

[5] TDK < http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_bts&view=bts&kategori1=veritbn&kelimesec=307502 > [ET:22.05.2017]

Yorum Yazmayı Unutmayın
BU KONUYU SOSYAL MEDYA HESAPLARINDA PAYLAŞ
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ